Polskie Stronnictwo Ludowe ,,Piast", w skrócie PSL ,,Piast" - polska centroprawicowa partia polityczna i zarazem prawicowy odłam ruchu ludowego, istniejąca w latach 1914-1931. Jej liderem i zarazem ostatnim prezesem był Wincenty Witos.
Historia[]
Geneza[]
W 28 lipca 1895 r. w Rzeszowie założone zostało Polskie Stronnictwo Ludowe. Jego założycielami byli m. in. Jakub Bojko i Bolesław Wysłoucha. Jego celem była poprawa życia chłopów - w tym przeprowadzenie reformy rolnej poprzez przejmowanie przez chłopów ziemi z majątków wielkiej własności i równouprawnienia chłopów w polityce.
W 1911 r. doszło do pierwszego rozłamu, który był spowodowany współpracą z krakowskimi konserwatystami i ugodową polityką wobec austriackiego rządu prowadzoną przez prezesa PSL Jana Stapińskiego. W następnym roku Jan Dąbski i Bolesław Wysłoucha powołali swoją frakcję - PSL Zjednoczenie Niezawisłych Ludowców.
W 1913 r. doszło do kolejnego rozłamu PSL. Nastąpiły podziały: na prawicę - ludowców chcących przeprowadzić umiarkowane reformy rolne i stawiających na konserwatyzm i wartości chrześcijańskie oraz współpracę z ruchem narodowym, i na lewicę chcącą przeprowadzić radykalne reformy, stawiającą na socjalizm, odrzucającą współpracę z ruchem narodowym, konserwatyzm i w dużej mierze chrześcijaństwo.
W związku z podziałami 13 grudnia 1913 r. rozwiązano Polskie Stronnictwo Ludowe.
Utworzenie partii[]
1 lutego 1914 roku na zjeździe w Tarnowie formalnie powstało Polskie Stronnictwo Ludowe ,,Piast". Jego założycielami były osoby skupione wokół tygodnika ,,Piast" i działacze PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców. Pierwszym prezesem PSL ,,Piasta" został Jakub Bojko.
Działalność[]
W sierpniu 1914 roku działacze ,,Piast" weszli w skład Naczelnego Komitetu Narodowego i poparli powstanie Legionów. W październiku 1918 roku współtworzyło Polską Komisję Likwidacyjną. W latach 1918–1919 do PSL „Piast” przyłączyły się: część Zjednoczenia Ludowego w Królestwie Polskim, Zjednoczenie Włościan w Wielkopolsce, ludowcy z Pomorza Gdańskiego oraz część działaczy PSL „Wyzwolenie”.
Od 10 listopada do 1 grudnia prezesem PSL ,,Piast" był Jan Sadlak, założyciel przyłączonego do ,,Piasta" Zjednoczenia Ludowego. Jego następcą i zarazem ostatnim prezesem partii został Wincenty Witos.
W wyborach do Sejmu w 1922 roku PSL „Piast” uzyskało 70 mandatów poselskich i 17 senatorskich. Stronnictwo było najsilniejszą partią chłopską, a w Sejmie zajmowało pozycję centrową. PSL „Piast” wielokrotnie uczestniczyło w koalicjach rządowych. W 1923 i 1926 roku wspólnie z ZLN i Chadecją utworzyło rząd tzw. Chjeno-Piasta. Prezes Witos był trzykrotnie premierem (1920–1921, 1923 i 1926). Bastionem PSL „Piast” był obszar byłej Galicji Zachodniej.
Po 1926 roku PSL „Piast” pozostawało w opozycji do sanacji: od 1929 roku wchodziło w skład Centrolewu. W 1930 roku niektórzy jego działacze zostali aresztowani i uwięzieni w twierdzy brzeskiej, a następnie skazani w procesie brzeskim.
W 1931 roku PSL „Piast” połączyło się z PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwem Chłopskim, tworząc Stronnictwo Ludowe.
Program[]
PSL „Piast” opowiadało się za ustrojem demokracji parlamentarnej, głosiło konieczność reformy rolnej za odszkodowaniem i tworzenia dużych gospodarstw chłopskich, było partią o światopoglądzie chrześcijańskim. Jednocześnie działacze oponowali wobec prób podporządkowania sobie ugrupowania, jakie podejmował bp Leon Wałęga. Podkreślano rolę oświaty i znaczenie ruchu spółdzielczego.
Stronnictwo miało silne wpływy w organizacjach społeczno-gospodarczych, m.in. w Małopolskim Towarzystwie Rolniczym i Centralnym Związku Kółek Rolniczych.
Prezesi[]
- Jakub Bojko (1914–1918)
- Jan Sadlak (1918)
- Wincenty Witos (1918–1931)
Organy prasowe[]
- „Piast”
- „Wola Ludu”
- „Gazeta Ludowa”
- „Włościanin”
- „Gazeta Grudziądzka”